Geneza i wykorzystywanie znaku krzyża cz. II

Krzyż i magia płodności

Znak, który zawierał w sobie obraz całego świata, był też elementem magii płodności. Symbolikę taką odnaleźć można w specyfi­cznych krzyżach łączących figurę falliczną z przedstawieniem żeńskich na­rządów rodnych: tak jest w przypadku krzyża celtyckiego z kółkiem na przecięciu ramion.Symbolem fallicznym połączonym z owalnym wyobraże­niem kobiecych narządów rodnych był też egipski ankh - krzyż z pętlą na jednym z dłuższych ramion. W języku hieroglifów symbolizował on zapłod­nienie ziemi przez słońce, a więc w ogóle życie.

Znakiem krzyża kreślonym na ciele pobudzali nowe życie i płodność Indianie podczas święta ku czci kukurydzy. Aby wzmóc płodność kobiety, po poddaniu jej oczyszczeniu przez kąpiel w rzece , na piersi niewiasty zakreślali czterokrotnie znak krzyża czterema kamie­niami wydobytymi z wody („Księga Indian", Lips , str. 275 ).

Apotropeton

Krzyż spełnia często funkcje zabezpieczające przed atakami demonów i wszelkimi nieszczęściami.

Krzyżami uzbrajano zwłaszcza te miejsca dróg, którymi wtargnąć mogłyby demony i duchy zmarłych. W wierzeniach ludów syberyjskich po szybkim powrocie z pogrzebu należało krzyżować w drzwiach kije. To samo robiono, gdy ostatni członek rodu przyszedł do szamań­skiego czumu - krzyżując dwa kije magicznie zamykano wejście („Wierzenia Ludów Północy” , Anisimov , Warszawa 1971 , s.290).

Krzyże pokutne

Geneza krzyży nagrobnych zawiera również element magicznego zabezpie­czenia. Były one nie tylko znakami sakralnymi, ale także barierą odcinającą drogę powrotu pochowanym pod nimi zmarłym. Znane ze średniowiecz­nych obyczajów prawnych krzyże pokutne spełniały te same funkcje. Prawo nakazywało ustawienie ich własnoręcznie przez sprawcę w miejscu dokona­nia zbrodni. Nie chodziło więc o upamiętnienie zdarzenia (rzecz mogła się rozebrać na terenach odludnych), lecz o ostrzeżenie o miejscu nieczystym, w którym grasować mogły demony i przebywać może dusza zabitego. Za­mykającą, obok religijnej, funkcję spełniały też krzyże ustawiane na drogach rozstajnych i na granicach wsi. Zabezpieczenia wymagały miejsca otwarcia przestrzeni domowej , przez które złe mogło wtargnąć do środka. Na drzwiach domu odwiedza­nego przez upiory zawieszano krzyż utworzony przez mątewkę do mleka i drewnianą łyżkę albo krzyżyk zrobiony z palmy wielkanocnej. Dwie miotły złożone na krzyż u progu domu miały go bronić od złych duchów [„ U kolebki , przy ołtarzu , nad mogiłą , Biegeleisen , Lwów 1929 , s 356].

Wymazane dziegciem na wrotach lub drzwiach krzyże zabezpieczać miały południowosłosłwiańskie chaty przed ingerencją złego. Tak samo chroniono kołyski niemowląt.