Geneza i wykorzystywanie znaku krzyża cz. I

Imago mundi

Punkt centralny krzyża jest miejscem „centralnego otwarcia" umożliwiającego przełamanie granic między oddzielonymi częściami Wszechświata. Na przecięciu się kierunków, w micie kosmogonicznym, roś­nie Drzewo Kosmiczne , przy nim stoją cztery jelenie albo siedzą cztery ptaki. W Azji Północnej, a także u Indian, zanotowano kult uschniętego drze­wa, które przybiera kształt krzyża. Zaklinacze deszczu przywoływali ducha wody rysując na piasku krzyż zwrócony w cztery strony świata. W Meksyku odnaleziono podobne wierzenia przedchrześcijańskie wywodzące się z kultu czterech stron świata i wiatrów, wiejących w różnych kierunkach („ Księga Indian" Lips Warszawa 1971 str.265 )

Krzyż chrześcijański

Chrześcijański znak krzyża mający inny historyczny rodowód wzbogacił podstawową symbolikę. Krzyż praktycznie zajmował miejsce świętych drzew ("Lecznictwo ludu Polskiego" H.Biegeleisen , Kraków 1929 , str .57 ) gdy stawiano go w wyciętych świętych gajach. Znakomicie wpisał się w dawną symbolikę - drewno krzyża miało mieć te same właściwości co Drzewo Życia (w legendach apokryficznych mówiło się wręcz, że z niego został wykonany): miał moc wskrzeszania umarłych i leczenia wszelkich chorób ("Traktat o historii religii" , M. Eliade). Średniowieczna zagadka niemiecka ujmowała rzecz bar­dzo czytelnie — krzyż jest drzewem, którego korzenie są w piekle, szczyt przy tronie Bożym, a gałęzie obejmują cały świat ("Traktat o historii religii" , M. Eliade , str 259 ). Wysublimowa­nie myśli chrześcijańskiej polega na tym, że przedstawia się Drzewo Życia, na którym zawisł Chrystus, będący jednocześnie owocem tego drzewa. W istocie więc Bóg, umierający dla odrodzenia świata (a jest to motyw znany wielu mitologiom) oznacza w mitologii chrześcijańskiej zapowiedź przejścia do życia wiecznego, a więc do inaczej pojętego nowego etapu dziejów jedno­stki i świata .